Makale Çağrısı: Yapay Zekâ (Eylül 2021) - Pasajlar Dergisi

Makale Çağrısı: Yapay Zekâ (Eylül 2021)

Yapay Zekâ (YZ), düşünebilen makinelerin inşasını hedefleyen bilimsel/teknolojik bir araştırma programıdır. Doğası gereği, gündelik hayatta/basında hararetli tartışmalara gebe, bilim kurgu edebiyatında ve fütürist literatürde merkezi rol oynayan, kimi bilimsel çevrelerde “son sınır” olarak tasnif edilen zihnin doğasının anlaşılmasında vazgeçilmez olarak görülen ve geniş felsefi imalara sahip bir disiplindir. Bu hâliyle YZ, gündelik hayattan sanata, bilimden felsefeye pek çok farklı alanı etkiler.

YZ üzerine merkezi önemdeki tartışma başlıklarından bir tanesi, insan seviyesinde düşünebilen makinelerin mümkün olup olmadığı üzerinedir. Makineler, insan seviyesinde düşünebilir mi? Eğer bu mümkün değilse, makineler en azından düşünüyormuş gibi davranabilir mi? Elbette bu soruları tatmin edici bir şekilde yanıtlayabilmek için düşünmenin ne olduğunu belirlemek gerekiyor. Bir makine ne yapıyor olmalıdır ki, o makinenin düşündüğünü ya da düşünüyormuş gibi davrandığını söyleyebilelim? Bir makine, dilsel iletişim üzerine kurulu Turing testini geçebilir mi? Turing testini geçtiğini varsaydığımız bir makinenin düşündüğü söylenebilir mi? YZ’nin kurucularından Herbert Simon, 1956 yılında, “insan seviyesinde düşünebilen makinelerin eli kulağında” olduğu tahmininde (hatta vaadinde!) bulunmuştu. Simon’un tahmini gerçekleşmedi ve vaat hâlen yerine getirilmedi. YZ hakkındaki pek çok saygın yayın, üç yaşında bir çocuk seviyesinde dilsel iletişim kurabilen makinelerin dahi henüz inşa edilmemiş olduğunda ısrar etmeye devam ediyor. Bu başarısızlığın ilkesel nedenleri var mı?

Varsayalım ki, insan seviyesinde düşünebilen makinelerin inşası mümkün. Düşünebilen makineler inşa etmek gerçekten istiyor muyuz ya da istemeli miyiz? Düşünebilen makineler yapmak, insan ırkının sonunu hazırlayabilir mi? Matrix ve I, Robot gibi sinema filmlerine konu olan robot kıyameti senaryoları, gerçeklikten uzak bir sanatçının kötümser projeksiyonlarından mı ibarettir? Düşünebilen makinelerin insan ırkı için bir tehdit olmayacağını garanti edebilir miyiz? Eğer bir tehdit ihtimali varsa düşünebilen makineler yapmanın getireceği olası avantajlar bu ihtimali gölgede bırakmaya yetecek mi? Bu sorular, düşünebilir makineler inşa etme uğraşının etik bir boyutu olduğuna işaret ediyor. YZ insan ırkının geleceğini tehdit etme ihtimali olan bir bilimsel uğraşı olduğu kabul edildiğinde, bu onu etik açıdan kabul edilemez kılar mı?

İşin bir başka etik boyutu, düşünebildiği varsayılan makinelerin hakları ile ilgilidir. 2017 yılında dünya tarihinde bir ilk yaşanmış ve Suudi Arabistan hümanoid robot Sophia’ya vatandaşlık vermişti. Her ne kadar büyük oranda sembolik bir jest olsa da ilk defa bir robot, bir devlet tarafından vatandaşlık ile beraber gelen hakların sahibi bir varlık olarak tanınmaktaydı. Bu durumda şunu sorabiliriz: Bir robotun hakları olmalı mıdır? Örneğin, düşünebilir olduğunu varsaydığımız ama çeşitli açılardan geliştirilmeye muhtaç bulduğumuz bir robotumuz olduğunu farz edelim. Bu robotu, “yeni sürümü”ne imkân tanımak için “demonte” edersek, robot haklarını çiğnemiş olur muyuz? Böyle bir bağlamda “demonte etmek” ifadesi, öldürmenin kibar bir adı mıdır?

Bu ve daha geniş bir çerçevede, Pasajlar Sosyal Bilimler Dergisi’nin bu özel sayısı, Yapay Zekâ’nın temel fikri, imkânları, vaatleri ve etiği üzerine bilimsel, felsefi ve sanatsal soruları yanıtlamaya girişen makaleleri bir araya getirmeyi hedeflemektedir. YZ üzerine özgün ve Türkçe literatüre katkı sağlayacak çalışmalarınızı bekliyoruz.

Temalar

Algoritma Bilişsel Bilim Büyük Veri ve Analizi
Veri Madenciliği Doğal Dil İşleme Zihin ve Bilinç
Yapay Sinir Ağları Derin Öğrenme
(Deep Learning)
Denetimli ve Denetimsiz Öğrenme
Artırılmış Gerçeklik Özgür İrade Meselesi Robotik
Biyogenetik Dijital Ekosistem Yapay Öğrenme
(Machine Learning)
Yapay Zekâ Yapay Bağışıklık Sistemi Yapay Zekâ ve Zihin Felsefesi
Yapay Zekâ ve Medya Yapay Zekâ ve Hukuk Yapay Zekâ ve Sanat
Yapay Zekâ ve Etik Yapay Zekâ ve Çeviri Çalışmaları Yapay Zekâ ve Uygulama Alanları*

* Tıp, İşletme Yönetimi, Finans, Mimarlık, Savunma Sanayi, İnsan Kaynakları, Eğitim vb.

Bu konu başlıkları, dergiye çalışma göndermek isteyen araştırmacılara fikir vermesi açısından dile getirilmiştir. Başlıklar etrafındaki hemen her konuda, çağrı metninin temel kaygısına temas etmek şartıyla çalışma gönderilebilir.

Bilim Kurulu

İlgili sayının ilk çağrı metninin ilan edildiği dönemdeki unvan ve soyadı bazlı alfabetik sıralama dikkate alınmıştır.

Ethem Alpaydın, Prof. Dr. | Özyeğin Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği

Cem Bozşahin, Prof. Dr. | ODTÜ, Bilişsel Bilimler

Mehmet Hilmi Demir, Prof. Dr. | Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi, Felsefe

Selçuk Artut, Doç. Dr. | Sabancı Üniversitesi, Görsel Sanatlar ve Görsel İletişim Tasarımı

Tolga Esat Özkurt, Doç. Dr. | ODTÜ, Tıp Bilişimi

Çetin Türkyılmaz, Doç. Dr. | Hacettepe Üniversitesi, Felsefe Bölümü

Sanem Sarıel Uzer, Doç. Dr. | İTÜ, Yapay Zekâ ve Veri Mühendisliği

Aziz Fevzi Zambak, Doç. Dr. | ODTÜ, Felsefe

Pakize Arıkan Sandıkçıoğlu, Dr. Öğr. Üyesi | İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, Felsefe

Ayşe Uslu, Dr. Öğr. Üyesi | Nişantaşı Üniversitesi, Sosyoloji

Başak Ozan Özparlak, Dr. Av. | Özyeğin Üniversitesi, Hukuk Fakültesi

Önemli Detaylar

  • Düzenleme Kurulu: Talha Dereci (Genel Yayın Yönetmeni), Dr. Erhan Demircioğlu (Sayı Editörü)
  • Çalışmanın Son Gönderim Tarihi: 15 Ağustos 2021
  • İrtibat / Çalışmanın Gönderileceği E-Posta: editor[at]pasajlardergisi[dot]com
  • Çalışmanın hazırlanma aşamasında, sitenin üst menüsünde yer alan “Gönderim Kuralları” sayfasındaki hususlar dikkate alınmalıdır.